Nieuwsbrief voor overheden
Demonstraties komen regelmatig voor in het nieuws. In deze vier zaken ging het om demonstraties bij abortusklinieken in Groningen, Amsterdam en tweemaal in Haarlem. De vraag stond centraal onder welke omstandigheden de burgemeester beperkingen of voorschriften mag stellen aan demonstraties bij abortusklinieken, met nadruk op de locatie en wijze van demonstreren. De Afdeling benadrukt dat de overwegingen in deze uitspraken relevant zijn voor het algemeen juridisch kader rondom demonstratierecht en dus breder van betekenis zijn dan enkel voor deze specifieke locaties.
Wettelijk kader
In alle procedures hadden demonstranten bezwaar gemaakt tegen besluiten van de burgemeester waaraan voorschriften waren verbonden over de plaats waar zij mochten demonstreren. De Afdeling overweegt dat iedereen recht heeft om te demonstreren op grond van artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het EVRM. Dit recht is echter niet absoluut: beperkingen zijn toegestaan ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter voorkoming van wanordelijkheden. In artikel 5 jo. 2 van de Wet openbare manifestaties zijn deze beperkingsmogelijkheden verder uitgewerkt.
Wanordelijkheden
De demonstranten spraken bezoekers van de kliniek aan en deelden flyers uit. Hoewel deze activiteiten enigszins afwijken van de klassieke vorm van demonstreren, overweegt de Afdeling dat zij wel onder het demonstratierecht vallen. De kern is immers dat de demonstranten een politieke of maatschappelijke opvatting uiten en maatschappelijke verandering beogen. Dat de activiteiten in dit geval vooral gericht zijn op het beïnvloeden van persoonlijke keuzes van bezoekers doet hier volgens de Afdeling niet aan af.
De Afdeling overweegt of de burgemeester een beperking had mogen opleggen vanwege het risico op wanordelijkheden in de zin van artikel 9, tweede lid, van de Grondwet. De Afdeling overweegt enerzijds dat het begrip ‘wanordelijkheden’ niet te ruim moet worden uitgelegd, zodat elk verstoring van de openbare orde daaronder valt. Anderzijds moet het ook niet te eng worden uitgelegd, zodat alleen strafbare gedragingen hieronder vallen. De Afdeling overweegt dat, gelet op de combinatie van de locatie en de kwetsbaarheid van bezoekers van een abortuskliniek, bij demonstraties bij deze klinieken eerder sprake is van wanordelijkheden dan bij andere demonstraties.
Uitspraak
In de directe omgeving van een abortuskliniek moet rust en orde kunnen worden gewaarborgd, vergelijkbaar met de situatie bij een ziekenhuis. Bezoekers komen naar de kliniek voor zorg, waar zij recht op hebben. De aanwezigheid van demonstranten kan voor deze bezoekers eerder, sterker en persoonlijker ingrijpend zijn. Dit betekent echter niet dat demonstraties bij abortusklinieken volledig ontoelaatbaar zijn.
De burgemeester mag demonstranten wel verbieden om direct bij de ingang van de kliniek te demonstreren, mits zij op een andere plek binnen zicht- en gehoorafstand kunnen demonstreren. Bezoekers mogen worden geconfronteerd met de demonstratie, maar moeten zelf kunnen bepalen of zij de confrontatie aangaan. De burgemeester heeft verder geen beperkingen opgelegd aan de inhoud van het demonstreren maar heeft slechts een ruimtelijke beperking opgenomen voor de demonstranten.
Conclusie
De Afdeling heeft in de besproken uitspraken inzicht gegeven in de reikwijdte van het recht om te demonstreren en op de mogelijkheden om dit recht te beperken. Daarbij is het begrip wanordelijkheden nader uitgewerkt. Hoewel het uitdelen van flyers en het aanspreken van bezoekers op het eerste gezicht niet direct onder het begrip demonstreren lijkt te vallen, heeft de Afdeling overwogen dat deze activiteiten wel degelijk binnen het demonstratierecht kunnen worden geschaard. Daarbij geldt dat bezoekers zelf moeten kunnen bepalen of zij de confrontatie met demonstranten willen aangaan. Tegelijkertijd dient te worden gewaarborgd dat demonstranten op alternatieve locaties de mogelijkheid hebben om gehoord en gezien te worden.
ABRvS 3 december 2025, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:RVS:2025:5683
ABRvS 3 december 2025, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:RVS:2025:5681
ABRvS 3 december 2025, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:RVS:2025:5682
ABRvS 3 december 2025, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:RVS:2025:5684
