Nieuwsbrief voor overheden
De rechtbank Midden-Nederland heeft zich onlangs uitgesproken over een Wob-verzoek van RTL Nederland B.V. (‘RTL’) aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (‘DUO’) met betrekking tot gegevens over herkomst en nationaliteit van leerlingen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. De rechtbank is van oordeel dat DUO dit Wob-verzoek terecht heeft afgewezen. Zij mogen niet worden verstrekt. En de rechtbank doet daar nog een schepje bovenop. DUO mag de gegevens waarschijnlijk zelfs niet eens bewaren, aldus de rechtbank. Het Wob-verzoek en het besluit van DUO op dit verzoek dateren van vóór de inwerkingtreding van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (‘AVG’). De inmiddels ingetrokken Wet bescherming persoonsgegevens (‘Wbp’) was dus nog van toepassing. Voor de uitkomst van de zaak maakt dat echter geen verschil.
RTL verzocht met het beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (‘Wob’) aan DUO om de openbaarmaking van onder andere de instellingsnaam van de scholen, de BRIN- en vestigingsnummers, vestigingsgegevens, denominatie en de aantallen leerlingen per herkomst in de fijnste detaillering die DUO voor handen heeft, alsmede de aantallen leerlingen per nationaliteit. RTL heeft bevestigd dat het haar gaat om de combinatie van deze gegevens. Een deel van de gegevens waar RTL om heeft gevraagd, te weten de BRIN- en vestigingsnummers, namen van de instellingen, adressen, plaatsnamen, gemeenten, denominaties en de soorten scholen, zijn al openbaar. Voor de informatie over herkomst en nationaliteit van de leerlingen geldt dat niet. De (overige) gegevens die RTL, in combinatie met elkaar, wenst te ontvangen kunnen in theorie openbaar gemaakt worden door het zogeheten 1-cijferbestand uit het Basisregister Onderwijs (‘BRON’) openbaar te maken. Verstrekking van informatie uit het BRON wordt echter uitputtend geregeld in de artikelen 24d t/m 24f van de Wet op het onderwijs toezicht (‘Wot’). Aangezien de Wot een speciale regeling geeft voor de verstrekking van gegevens uit het BRON, is de Wob in zoverre niet van toepassing. Een toepassing van de Wob zou immers afbreuk doen aan een goede werking van de Wot. Niet in discussie is dat RTL niet in aanmerking komt voor verstrekking op grond van de Wot.
In de loop van de procedure heeft RTL haar Wob-verzoek tevens aangepast in die zin dat zij de informatie (thans) in niet tot personen herleidbare vorm wil. RTL vraagt dus niet langer om persoonsgegevens. Ook over die aanpassing laat de rechtbank zich uit. De rechtbank overweegt dat de gegevens waar RTL om vraagt zgn. ‘bijzondere persoonsgegevens’ zijn in de zin van artikel 16 van de Wbp (tegenwoordig artikel 9 lid 1 AVG). In het BRON zijn onder meer het geboorteland en nationaliteit per leerling en ook het geboorteland van de ouders opgenomen. Uit de toelichting op artikel 16 Wbp en ook uit rechtspraak leidt de rechtbank af dat het hier om bijzondere persoonsgegevens gaat. Het begrip ras moet ruim worden uitgelegd. Gegevens waaruit een gevoelig kenmerk over ras kan worden afgeleid zijn bijzondere persoonsgegevens. Het verwerken van bijzondere persoonsgegevens is op grond van de Wbp verboden. De rechtbank is verder van oordeel dat onder het verwerken van persoonsgegevens ook het bewerken van het BRON/1-cijferbestand valt, waarbij een bestand gemaakt wordt dat niet tot personen herleidbaar is. De uitzonderingen op het verbod om bijzondere persoonsgegevens te verwerken staan in artikel 18 Wbp (thans artikel 25 Uitvoeringswet AVG). Die verwerking mag alleen als dat noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang en er passende waarborgen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer zijn. Ook is het verwerken van bijzondere persoonsgegevens betreffende ras toegestaan als het doel daarvan is de nadelen die bepaalde etnische minderheidsgroepen ondervinden door hun ras of herkomst op te heffen. De rechtbank concludeert dat geen van deze uitzonderingen hier aan de orde is. De rechtbank is dan ook van oordeel dat het bewerken van het BRON tot een bestand met niet tot personen herleidbare informatie, zoals RTL heeft gevraagd, in strijd is met artikel 16 van de Wbp. DUO mag zo’n bestand dus niet maken.
In een overweging ten overvloede trekt de rechtbank deze lijn door. Onder ‘verwerken’ als bedoeld in de Wbp valt namelijk niet alleen het bewerken van het BRON/1-cijferbestand tot een bestand dat niet tot personen herleidbaar is. Ook het bewaren van gegevens over herkomst en nationaliteit valt daar onder. Ter zitting heeft DUO benadrukt dat de gegevens over herkomst en nationaliteit in het BRON geen enkel doel dienen. Ze worden niet gebruikt voor beleid of de uitvoering daarvan. Ze worden ook niet (meer) gebruikt ter bevoordeling van bepaalde minderheidsgroepen. Door hetgeen DUO over deze gegevens heeft aangevoerd is bij de rechtbank de vraag gerezen of de gegevens dan nog wel mogen worden bewaard. Nu deze vraag buiten de omvang van het geschil valt, beantwoord de rechtbank haar niet. Niettemin is duidelijk dat deze vraag nu wel op tafel ligt, en dat DUO daar een standpunt over zal moeten innemen.
Rb Midden-Nederland 11 september 2018, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:RBMNE:2018:4404
Door Bas de Moor
"