Nieuwsbrief voor overheden
Een gemeente, door de rechtbank als verdachte veroordeeld tot een geldboete ter zake van “aan haar schuld de dood van een ander te wijten zijn, meermalen gepleegd”. Komt de gemeente strafrechtelijke immuniteit toe bij de uitvoering van bijvoorbeeld haar taken als wegbeheerder?
Op 31 maart 2009 verliest een motorrijdster de macht over het stuur. De bestuurster en haar passagier komen om het leven. Vast is komen te staan dat het ongeval is veroorzaakt door slecht wegdek vanwege wortels van bomen in de berm.
Het Openbaar Ministerie vervolgt de gemeente Stichtse Vecht voor het nalaten van het treffen van voldoende verkeersmaatregelen en/of het nalaten van het plegen van voldoende onderhoud aan de weg.
Opmerkelijk aangezien een gemeente in beginsel strafrechtelijke immuniteit toekomt. Toch? In het zogenoemde Pikmeer-II arrest is de mogelijkheid om decentrale overheden te vervolgen verruimd. In dat arrest is overwogen dat de strafrechtelijke immuniteit alleen geldt bij de uitoefening van exclusieve bestuurstaken. Derden kunnen deze taken in dat geval dus niet uitoefenen.
De rechtbank is van oordeel dat het nemen van verkeersmaatregelen en het onderhouden van wegen geen exclusieve bestuurstaken zijn. Derden kunnen deze taken ook uitoefenen, aldus de rechtbank. Van strafrechtelijke immuniteit is daarom geen sprake. De rechtbank heeft de gemeente veroordeeld wegens dood door schuld, omdat zij heeft nagelaten voldoende verkeersmaatregelen te nemen. De gemeente is bij gebrek aan bewijs vrijgesproken voor wat betreft het nagelaten wegonderhoud.
De Advocaat-Generaal stelt cassatie in het belang der wet in. De Advocaat-Generaal komt tot de conclusie dat de gemeente wel strafrechtelijke immuniteit toekomt.
De Hoge Raad is met de rechtbank van oordeel dat het onderhouden van wegen geen exclusieve bestuurstaak is. Weliswaar rust op de gemeente een zorgplicht, maar het feitelijke onderhoud, of het nalaten daarvan, kan ook door derden worden verricht. De gemeente heeft ten aanzien van het onderhoud dus geen strafrechtelijke immuniteit.
De Hoge Raad is, anders dan de rechtbank, van oordeel dat het nemen van verkeersmaatregelen wel een exclusieve bestuurstaak is. Voor het nemen van verkeersmaatregelen is immers een verkeersbesluit nodig. De gemeente heeft ten aanzien van het nemen van verkeersmaatregelen strafrechtelijke immuniteit.
Kortom:
Indien een derde de (gemeentelijke) taak kan uitvoeren zonder dat een publiekrechtelijk besluit is vereist, dan is er geen sprake van een exclusieve bestuurstaak. Dat heeft tot gevolg dat de gemeente evenmin strafrechtelijke immuniteit toekomt. Bij het (gebrekkig) nalaten van het verrichten van die taken kan de gemeente strafrechtelijk worden vervolgd.
HR 20 februari 2018, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:HR:2018:236
"