Nieuwsbrief voor overheden
De situatie
De gemeenten Amstelveen en Aalsmeer zijn ambtelijk gefuseerd. Dit houdt in dat hun ambtelijke apparaten vergaand samenwerken, terwijl de gemeentebesturen zelfstandig blijven bestaan. Zij kopen gezamenlijk jeugdhulp in via een raamovereenkomst waar nieuwe aanbieders tussentijds kunnen toetreden als zij aan de gestelde eisen en voorwaarden voldeden.
Een thuiszorgorganisatie (de aanbieder) schreef zich in voor het perceel Ambulante Hulp en ontving een voorlopige gunning. Daaraan verbond de gemeente Amstelveen de voorwaarde dat de aanbieder vóór definitieve gunning zou meewerken aan een Bibob-onderzoek en dat dit onderzoek positief zou worden doorlopen. Toen de aanbieder daar niet aan wilde meewerken, trok de gemeente de voorlopige gunning in.
De aanbieder vorderde dat de intrekking ongedaan zou worden gemaakt en dat alsnog tot gunning, althans herbeoordeling, zou worden overgegaan. De voorzieningenrechter kwam daaraan niet toe. Volgens haar had de aanbieder niet alleen Amstelveen, maar ook Aalsmeer moeten dagvaarden, omdat sprake zou zijn van een processueel ondeelbare rechtsverhouding.
Geen processueel ondeelbare rechtsverhouding
Het Gerechtshof Amsterdam oordeelt anders dan de voorzieningenrechter. Volgens het hof is geen sprake van een processueel ondeelbare rechtsverhouding. Dat de aanbesteding gezamenlijk is georganiseerd, beide gemeenten als opdrachtgever worden aangeduid en de overeenkomst namens beide gemeenten is ondertekend, is daarvoor niet doorslaggevend. Beslissend is welke concrete rechten en verplichtingen uit de raamovereenkomst voortvloeien. Volgens het hof schept die overeenkomst wel gelijkluidende, maar geen gezamenlijke rechten en verplichtingen. De uitvoering van de raamovereenkomst verloopt namelijk via nadere opdrachten die de gemeenten afzonderlijk kunnen verstrekken, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid voor jeugdhulp.
Ook zag het hof geen concreet executieprobleem. Aan de hand van het woonadres van de cliënt kan worden bepaald welke gemeente verantwoordelijk is. De gemeente Aalsmeer hoefde daarom niet ook te worden gedagvaard.
Voor gemeenten is dat een nuttige nuancering. Een gezamenlijke aanbesteding, raamovereenkomst of ambtelijke samenwerking betekent niet automatisch dat alle deelnemende gemeenten steeds samen procespartij moeten zijn.
Het arrest laat ook zien dat een gemeente binnen zo’n samenwerkingsverband haar eigen positie kan behouden. Als iedere gemeente zelfstandig nadere opdrachten kan verstrekken en eigen bevoegdheden uitoefent, kan zij in beginsel ook eigen keuzes maken bij de uitvoering. Die ruimte blijft wel begrensd door de aanbestedingsstukken en de raamovereenkomst.
Bibob vóór definitieve gunning?
Het hof beoordeelt vervolgens niet of een Bibob-onderzoek op zichzelf mogelijk was, maar of Amstelveen na de voorlopige gunning en vóór het sluiten van de raamovereenkomst alsnog mocht verlangen dat de inschrijver eerst een positief Bibob-onderzoek zou doorstaan. Die voorwaarde stond niet in de Offerteaanvraag en ook niet op een andere manier in de aanbestedingsstukken.
Het hof maakt daarom onderscheid tussen de fase vóór definitieve gunning en de contractfase. Tijdens de looptijd van de overeenkomst konden controles plaatsvinden, mogelijk ook een Bibob-onderzoek. Dat betekende echter niet dat een positief Bibob-onderzoek alsnog als aanvullende voorwaarde vóór definitieve gunning mocht worden gesteld. Daarvoor moest de voorwaarde vooraf duidelijk uit de aanbestedingsstukken blijken.
Belang voor de praktijk
Het arrest is vooral relevant voor gemeenten die gezamenlijk inkopen. Of alle betrokken gemeenten in een procedure moeten worden betrokken, hangt af van de inrichting van de rechten en verplichtingen.
Daarnaast onderstreept het arrest het belang van duidelijke aanbestedingsstukken. Als een Bibob-toets, integriteitsonderzoek of vergelijkbare toets al vóór definitieve gunning een rol moet spelen, moet dat expliciet en concreet in de aanbestedingsdocumenten staan. Een algemene verwijzing naar beleid of controlebevoegdheden tijdens de uitvoering volstaat niet.
Hof Amsterdam 14 juli 2026, www.rechtspraak.nl: ECLI:NL:GHAMS:2026:2126.