Blog
Feiten
Partijen zijn in 2008 gehuwd in algehele gemeenschap van goederen. Tijdens het huwelijk kochten zij op 10 augustus 2015 de echtelijke woning voor €625.000, deels gefinancierd met een lening van €487.786 bij de ouders van de man. De ouders ondersteunden het gezin daarnaast regelmatig met contante bedragen om huishoudelijke tekorten op te vangen.
De huwelijksgemeenschap werd op 5 oktober 2023 ontbonden door indiening van het echtscheidingsverzoek. De woning werd in 2024 verkocht voor €1.320.000.
De man stelt dat hij vergoedingsrechten heeft vanwege schenkingen van zijn ouders onder uitsluitingsclausule:
- contante bedragen van €67.052,-
- €135.481,- aan verbouwingskosten
- een indirecte investering van €100.000,- via kwijtschelding van een lening op de eerdere woning, waarvan de opbrengst in de nieuwe woning werd geïnvesteerd.
De vrouw betwist de stellingen van de man en stelt dat de overwaarde van de woning bij helfte moet worden verdeeld.
Privévermogen?
Het hof oordeelt dat de kwijtschelding van €100.000,- weliswaar zag op een lening aan beide echtgenoten, maar dat de schenking alleen aan de man is gedaan. Daardoor ontstaat een vergoedingsrecht van de man op de huwelijksgemeenschap.
Op basis van e-mailcorrespondentie met uitsluitingsclausule en facturen die de ouders rechtstreeks aan de aannemer betaalden, begroot het hof de gift voor de verbouwing op €71.471,96. In totaal bedroegen de verbouwingskosten €335.481,-.
De contante bijdragen van de ouders kwalificeert het hof niet als investering in de woning, maar als bijdragen aan de huishouding. Deze waren op de peildatum verbruikt, zodat daarvoor geen vergoedingsrecht ontstaat.
Berekeningsmethode van het vergoedingsrecht
Volgens de parlementaire geschiedenis werd bij vergoedingsrechten doorgaans uitgegaan van artikel 1:87 lid 2 onder a BW, waarbij de investering wordt gerelateerd aan de aankoopwaarde van de woning. Daardoor heeft degene die tussentijds aflost (naar rato) recht op de waardestijging van de woning vanaf het moment van aankoop.
Het hof kiest echter voor een andere benadering. Volgens het hof vindt de investering economisch plaats op het moment van aflossing, zodat de waarde van de woning op dat moment bepalend is.
De man heeft € 100.000,- in de eerste woning geïnvesteerd, kort voordat deze verkocht werd. De overwaarde is in de tweede woning is geïnvesteerd. Welk deel van deze investering in de tweede woning is gevloeid uit het privévermogen van de man? Het hof gaat ervan uit dat de investering van €100.000 in de periode tussen de investering en de verkoop niet in waarde is gestegen (gelet op het korte tijdsverloop).
De verbouwing vond kort na aankoop van de tweede woning plaats. De totale privé-investering van de man in de tweede woning bedraagt daarom:
€ 100.000,- + € 71.471,- = € 171.471,-
Deze investering wordt afgezet tegen de totale investering in de woning (koopprijs + verbouwing):
€ 171.471,- / € 960.481,- × €1.320.000,- = €235.654,55
De man profiteert door de berekeningswijze van het hof minder van de waardestijging van de woning dan hij zou doen wanneer zijn investering zou worden afgezet tegen de aanschafprijs van de eerste woning. Als het hof de lijn van de parlementaire geschiedenis had gevolgd, zou de investering van €100.000,- in de eerste woning eerst (naar rato) zijn verhoogd met de waardestijging van die woning vanaf de aankoop tot de verkoop. De investering van de man was dan vermoedelijk in waarde gestegen. Daarmee was zijn investering in de tweede woning en dus het economisch aandeel in die woning groter geweest dan nu het geval is. Hij had dan een hogere vergoeding ontvangen.
Mogelijke complicaties
Er is natuurlijk iets voor te zeggen dat het niet redelijk is dat iemand vlak voor de echtscheiding of vlak voor de verkoop van de woning een grote aflossing doet op de hypothecaire lening en daarmee de gehele of een groot deel van de overwaarde in zijn/haar zak steekt. Daarnaast sluit de berekeningswijze van het Gerechtshof Den Haag beter aan bij de letterlijke wettekst.
Toch kan toepassing van artikel 1:87 lid 2 onder b BW bij aflossingen op de hypothecaire lening praktische problemen opleveren. Als sprake is van meerdere aflossingen zou telkens de waarde van de woning op dat moment moeten worden vastgesteld. Echtgenoten zouden dus bij iedere aflossing uit privévermogen (groot of klein) de woning moeten laten taxeren. De kans dat echtgenoten dit in de praktijk daadwerkelijk zullen doen, lijkt erg klein.
Het hof lijkt zich daarvan bewust en past artikel 1:87 lid 5 BW toe door de waarde van de investering in dit geval te schatten. Dat is in deze zaak mogelijk omdat het gaat om één aflossing in een woning die kort daarna werd verkocht. Als het echter gaat om meerdere investeringen door de jaren heen en een langer tijdsverloop, lijkt deze berekeningswijze mij gecompliceerd.
Conclusie en advies
We zullen natuurlijk moeten afwachten hoe deze berekeningswijze zich in de jurisprudentie gaat ontwikkelen. Blijft deze beschikking op zichzelf staan, wordt het Gerechtshof Den Haag teruggefloten door de Hoge Raad en/of krijgt het Gerechtshof Den Haag bijval van andere hoven en rechtbanken?
Hoe dan ook is het voor echtgenoten altijd raadzaam investeringen met privévermogen goed te documenteren. Denk daarbij aan het bewaren van bankafschriften, facturen en – nu dus ook – het laten vaststellen van de waarde van de woning op het moment van de investering. Een zorgvuldige administratie kan later veel discussie voorkomen en maakt het eenvoudiger om een eventueel vergoedingsrecht correct vast te stellen.
De afspraken in de wet over vergoedingsrechten zijn overigens van regelend recht, dus echtgenoten mogen hiervan in onderling overleg afwijken. Dit kan bijvoorbeeld door het opstellen van huwelijkse voorwaarden.
Onze advocaten familierecht van Adriaanse van der Weel adviseren u graag bij het maken van goede afspraken. Zo voorkomt u onduidelijkheid of discussie op een later moment. Is het leed al geschied en heeft u met uw ex-partner discussie over investeringen over en weer, dan staan wij u in dat geschil graag bij.
